DOLAR 9,2652
EURO 10,7372
ALTIN 525,33
BIST 1.414
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Giresun 16°C
Kuvvetli Sağanak
Giresun
16°C
Kuvvetli Sağanak
Sal 15°C
Çar 14°C
Per 17°C
Cum 21°C

TEZ DERESİ (2)

02.08.2021
15
A+
A-

(Geçen haftanın devamı)

Ulaşım ağının yavaş işlediği ve araçlarının kısıtlı olduğu, kilometrelerce ötesiyle iletişimin sınırlı;  paranın daha zayıf bir döngüye sahip olduğu geçmiş dönemlerde insanlar daha çok bulundukları havzada ürettiklerini tüketmişlerdir. Birçok köyde demircilerin, ev, serendir ve duvar ustalarının, dereler üzerine kurulan “tez” sisteminin bulunması, bu yerinde üretim ve tüketimin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bir köyde, bir derenin üzerinde “tez” sistemi ile üretim yapıldığında, köylü zaman içinde o dereye “tez deresi” demeye başlamıştır; bu sistem artık yer adlarına da yansımıştır. Dereli’ye bağlı Bahçeli Mahallesi sınırları içinde yer alan, yaklaşık bir asır öncesine dek üzerinde tez sistemiyle üretim yapıldığı bilinen Tez Deresi, bu örneklerden biridir. Burada, halk arasında aktarılanlara göre, yukarıda bahsettiğimiz ağaç oyma yöntemiyle üretilen kaplar, araç-gereçler yapılıyordu ve derenin adı, üzerine kurdukları sistemden; “tez”den geliyordu (Mehmet Çolak ile yapılan görüşme, 21.02.2021). Bu adla anılan tek derenin Bahçeli’deki olmadığını; Giresun’da, Karadeniz’de ve hatta Anadolu’da birçok yerde “Tez Deresi” yahut “Tezdere” adıyla anılan derelerin; bu derelere yakınlığından ötürü aynı adla anılan mevkilerin, mahallelerin olduğunu görüyoruz. Giresun-Gümüşhane sınırındaki bir derenin de Tezderesi adını taşıdığını aktararak, bu adla anılan yerlerden bazılarını aşağıda sıralayalım:

Espiye-Ericek köyü: Tez Deresi (dere, deredeki çağlayan ve mevkinin adı)

Doğankent-Süttaşı mahallesi (Eski adı Dandı) ve Deregözü köyü: Tez Deresi

Çanakçı-Kahraman köyü: Tez Deresi, Tez Deresi mahallesi

Keşap-Armutdüzüköyü: Tez Deresi

Yağlıdere-Kanlıca köyü: Tez Deresi

Trabzon-Şalpazarı-Kuzuluk köyü: Tezderesi (dere ve mevki)

Ordu-Ünye/Çatalpınar/İkizce-Kaynartaş beldesi/ Kabadüz-Dişkaya köyü/Aybastı-Sele Mahallesi: Tezderesi, Tezdere

Bolu: Tezderesi

Düzce-Gümüşova-Pazarcık köyü: Tez Deresi

Malatya-Erkenek: Tezderesi

Adana-Kozan-Salmanlı Mahallesi: Tezderesi

Antalya-Erikalan: Tezderesi

Derleme ve tarama sözlüklerinde “tez”in yukarıda aktardığımız bir sistem olduğuna dair bilgi yoktur ancak Farsça kökenli “tez/tiz” sözcüğünün işlevini aktaran anlamları içerdiği görülmektedir. “Tez” sistemi ile üretim yapan “tezcilerin” ya da ustaların küçük ölçekli dereler üzerine kurdukları bu sistem ile uzun dönemler üretim yapıldığı aktarılmıştır. Buradan da anlaşılacağı üzere yöredeki su kaynakları sadece içmede, sulamada, un ve kendir değirmeninin çalıştırılmasında değil, kap kacak ve alet yapımında da enerji sağlayıcı olarak kullanılmıştır. Bu su düzeneklerinin işlevi ve varlığı günümüzde artık unutulmuş, yalnızca dere ve yakınındaki mevkinin adı olarak kayıtlı kalmıştır.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.