GÖRELE KALESİNİN TOPA TUTULMASI (1)

Bu yazı da daha önce yayınlanmıştı, olduğu gibi paylaşıyorum:

1703 ve 1726 yıllarında Görele’deki limanlara deniz kuvvetlerinin gereksinimlerinde kullanılmak üzere kayık siparişi verilir…

Bu bilgilerden Görele ve çevresinde kamu düzenin oldukça düzgün olduğu düşünülebilir…

Aslında durum pek öyle değildir:

Dönem eşkıyalık dönemidir.

Bu dönem 1697yılında başlayıp 1738 yılında Görele Kalesinin Trabzon valisi Üçüncü-oğlu Ömer Paşa tarafından tamamen yıktırılmasıyla son buldu.

1701 tarihli bir belge, Göreleli eşkıyaların Şebinkarahisar taraflarına yaylaya gittiklerinde yaptıkları yağmacılık ve soygunculukla ilgilidir.

Bu belgede Cüneyt Kethüda-oğlu Osman, İdris ve hasan; Kirk-oğlu İsmail; Koyuncu Şahin; Cebeci Dudyar ve Hızır adlı eşkıyaların adları geçmektedir.

3 haziran1719 tarihli belge ise, Erzurum eyaleti el-Hac Mustafa Paşa’nın Trabzon eyaletinde ortaya çıkan eşkıyanın teftişine ilişkindir.

Bu belge, Trabzon kadısı Mustafa tarafından hazırlanmıştır.

Ayhan Yüksel, bu belgeyi yayınlarken bugünkü idari taksimatta Giresun ili sınırları içinde yer alan kırlık kesimi esas aldığını söylüyor…

Bu belgeye göre Çınar, Eynesi, Zigav, Çandırlı, Elegü, Gülef, Heri, Bölük köyleri Görele nam-ı diğer Yavabolu kazasına, Bada, Üreğir, Karakaya, Avcılı, Yağlıdere, Kırcalı köyleri; Dikmen ve Keçi mahalleleri Kürtün kazasında yer alan yerleşim yerleridir.

Ayhan Yüksel’in kısaltarak verdiği listeyi, biraz da biz kısaltarak verelim:

Yavebolu (Çeşmeönü):Re’is-i eşkıya serdengeçti ağası Sadak –zade Mehmed.

Çınar köyü: Gök Durdu ve refiki Köle Hüseyin-oğlu.

Eynesi köyü: Ali-oğlu Mehmed; Masuh-oğlu Mustafa; Mehmed-oğlu İbrahim; İsmail –oğlu Burunsuz Ali; Kabakçı-oğlu Hikmet; Resul-oğlu Hüseyin; Hergele-oğullarında Hüseyin-oğlu Hızır.

Zigav köyü: Külah Mustafa, karındaşları Sadık, Kalfa ve Ramazan; Hüseyin- oğlu Köse Mehmed, karındaşı Derviş; Giridci Mustafa, karındaşı Halil; Cafer- oğlu Mehmed; Çamur Ali; Gökçe İbrahim; Bitişik Ahmed; Kel Baki; Emanet Ali; Pulu Mehmed; Yakup-oğlu Ali.

Çandırlı köyü: Tünek-oğlu Hüseyin; Halil ve biraderi.

Elegü köyü: Sarı Ali-oğulları.

Gülef mahallesi:  Güdük ve Taşkaya-oğlu Ali.

Heri mahallesi: Ali Yar-0ğlu Mehmed…

Bu konuda Erzurum’dan gelen müfettiş el-hac Mustafa Paşa’nın rapor verip vermediğini; verdiyse, neler yazdığını bilmiyoruz.

20 Ekim 1724 tarihli belge, Görele-Kürtün halkından 500 kadar hanenin firar ederek Bulancak-Piraziz ve Ordu-Canik hattında bulunan köylere yerleştikleri ve buralarda da eşkıyalık yapmaya devam ettikleri, şeklindedir.

Bu yazı,  3 haziran1719 tarihli belgede ismi geçen eşkıyalara karşı, devlet güçleri tarafından başlatılan sindirme harekâtından kurtulmak için firar eden eşkıyalarla ilgili olmalıdır…

Ve yine, “Gümüşhane madeni alanında Tirebolu ve Görele kazalarına bağlı köylerden Akçahisar, Zıvağa, Şahmelik, Eynesi, Daylı, Akköy, Yemliha, Cimide, Çayır-çukuru, Çatak, İsrail, Harid ve Çukur köyleri ahalisi Ali Şıh adlı birinin reisliğinde karışıklık çıkarmışlar ve üzerlerine gönderilen kuvvetler tarafından dağıtılınca; Pazarsuyu, Ebulhayır ve Ordu taraflarına yerleşmişlerdir” şeklindeki bilgi de aynı yazıda sözü edilen eşkıyalığın başka bir şekilde anlatılmasıdır.