GÖRELE’NİN İDARİ MERKEZ MACERALARI (1)

(Bu yazıyı Ayhan Yüksel, Emecan ve İlyas Keskin tarafından yazılan “Görele Tarihi” adlı kitap çıkmadan önce yazmıştım. Yazıyı olduğu gibi tekrar paylaşıyorum. Düzeltme yapmak gerekirse, onu yazının sonunda yapacağım.)Ş.Ç.

Görele’nin ilk idari merkezi Trabzon’un fethinden önce Karaburun Köyü’dür.

1461 yılından sonra daha ılıman ve daha güvenli olduğu için, bu günkü Eynesil’e taşınmıştır.

Taşınma tarihi şu an için bilinmese de 1486 tarihli tahrir defterinde Akçaabat’a bağlı bir olarak görüldüğüne göre, taşınma işleminin 1461 ile1486 yılları arsasında olduğunu söylemek yanlış olmaz.

1515 tarihli tahrir defterinde; Kızılcainek, Kelete gibi bazı köylerin Görele (Kalesi) Cami imamı Mehmet (Fakıh)’ın tımarı, olarak gösteren bilgiler var.

Yaptığım incelemelerde, burada adı geçen caminin izlerine rastlayamadım. Eski Gümüşçay muhtarı Akif Keskin, bu cami kalıntılarının sökülerek ev yapımında kullanıldığını söylüyor…

Tarihi kayıtlarda, 1583–1600 yılları arasında kurulan beş ilçeden birinin de Yavebolu nam-ı diğer Görele olduğunu araştırmacı yazar Ayhan Yüksel’in yazılarından öğreniyoruz.

Yine tarih kayıtlardan öğrendiğimize göre Görele; 1604,1624 ve1633 yıllarında Don Kazakları’nın saldırıları sonuncunda tamamen harap olmuştur.

Bu konuda her hangi bir bilgi yoksa da bu saldırılardan sonra idari bir boşluk olduğunu düşünebiliriz…

Yine Ayhan Yüksel’in yazılarından, 1950–1652 tarihli Avarız Defteri kayıtlarında Yavebolu nam-ı diğer Görele Kazası adının geçtiğini öğreniyoruz.

Görele, 1704 ve 1725 yıllarında savaş gemisi siparişi verilen merkezlerden biri olarak görülüyor. Bu bilgilerden Görele’nin o yıllarda oldukça gelişmiş bir yerleşim yeri olduğunu düşünebiliriz…

1729 yılına gelindiğinde Görele, çevrede başlayan eşkıyalık olayları denetlenemez duruma gelince, I. Mahmut’un emriyle topa tutularak yerle bir ediliyor. Halk değişik bölgelere sürülüyor ve yöre uzun süre yerleşime kapatılıyor.

Bu eşkıyalık olaylarını, başka nedenlere bağlayanlar olsa da, ben biraz farklı düşünüyor ve bu olayları,1726–729 yıllarında yaşanan kuraklığın neden olduğu kıtlığa bağlıyorum.

Bu dönemde, Anadolu’da çok şiddetli kuraklığın yaşandığını bilimsel bir makalede okudum.

Bilim adamları bu bilgiye ağaç kuturlarını inceleyerek varmışlar…

Bu yıllarda Görele Kaymakamı, Trabzon Valisi Üçüncüoğlu Ömer Paşa’nı yeğeni Mehmet Beydir.

Hakkılarında birbirini tutmayan değişik iddialar vardır…

Üçüncüoğulları, Gümüşhane’nin Torul kazasındandır.

Bu yaşananlar nedeniyle,1729–1748 yılları arasında idari boşluk doğuyor.

Yerinden yurdundan olan bir kısım halk zamanla geri döünüp, Elegü Pazarı çevresinde yerleşmeğe başlıyor ve Elegü giderek çevre köylerin merkezi bir durumuna geliyor.

1748 yılına gelindiğinde ise, Elegü, Görele adı altında yeniden kasaba yapılarak Tirebolu’ya bağlanıyor ve ayanlığa Kuğu zade İbrahim Ağa getiriliyor.

İbrahim Ağa daha önce devlet görevlerinde bulunmuş deneyimli bir kişidir.

Ayanlık görevine gelmeden Şebinkarahisar’da mültezimlik yaptığı söyleniyor.

Ölüm yılı, bir kaynakta 1758 diğer bir kaynak ise 1765 olarak verilmiş. 1778 yılında Şakir Şevket Efendi’nin yazdığı Trabzon Tarihi kitabında, “Kuğuoğlu İbrahim Ağa 15 yıl ayanlık yaptı” ifadesinden İbrahim Ağa’nın 1763 yılında öldüğü anlaşılıyor.

Emekli öğretmen Mustafa Arslan,  Şakir Şevket Efendi’nin İbrahim Ağa’nın torunu veya yeğenidir, diyor…

İbrahim Ağa ölünce yerine oğlu Süleyman Ağa getiriliyor ağalığa. O da Görele’nin idari merkezini Çavuşlu’ya taşıyor.

Süleyman Ağa, 1791 yılında Paşalık rütbesi ile Trabzon Valisi oluyor ve aynı yıl vefat ediyor.

Yerine geçen oğulları idari merkezi 1794 yılında tekrar Görele’ye taşıyorlar.